Aanleg vliegveld Elspeet gestaakt na bombardement

De pogingen van de Duitsers tijdens de Tweede Wereldoorlog een vliegveld aan te leggen in Elspeet zijn 22 oktober 1944 verstoord door een bombardement van de geallieerden. Hierbij kwamen acht arbeiders en twee Duitsers om het leven. Ook de pogingen een vliegveld in Garderen aan te leggen, op vijfhonderd meter van het huidige KNHS-centrum aan de Beek in Ermelo, kwamen niet van de grond.

Wijnand Kooijmans

Naar de beide vliegvelden is onderzoek gedaan door Jaap Woortman, verbonden aan de Studie Groep Luchtoorlog 1939-1945. Aanvankelijk was het streven van de Duitsers alle heidevelden op de Veluwe te laten omploegen om zo het landen van vijandelijke vliegtuigen zo veel mogelijk tegen te gaan.

Een landbouwer moet tussen Vierhouten en Elspeet door een heideveld van 800 iedere tweehonderd meter een geul ploegen. Dit staat beschreven in het dagboek van Wim van Houtum, zoon van een papierfabrikant.

Het vliegveld moest om en op het Elspeter Veld, een heidegebied langs de Uddelerweg tussen Elspeet en Uddel.

De eerder gegraven geulen moesten hiervoor weer worden gedicht. Het ging om een baan van driehonderd meter breed en een lengte van ongeveer twaalfhonderd meter. De aanleg werd gestaakt na het bombardement dat 22 oktober om kwart over één werd uitgevoerd.

AANVAL De doden werden overgebracht naar het 'lijkenhuis' op de begraafplaats in Elspeet. Bij de aanval raakten ook acht personen gewond. Die werd, terwijl de vliegtuigen nog boven hun hoofd vlogen, behandeld door de arts uit Elspeet met enkele verpleegsters. Om daarna te worden overgebracht naar ziekenhuizen in Apeldoorn en Ermelo. In het laatste geval betrof het ziekenhuis Salem, later opgegaan in het huidige St Jansdal in Harderwijk. Ondanks de oorlog lukte het toch de familie van de omgekomen arbeiders snel te informeren. De meesten bleken afkomstig uit de omgeving van Utrecht en Hilversum en zijn daar ook begraven.

In Garderen kwam het vliegveld uiteindelijk ook niet van de grond. Hier moesten arbeiders stammen, die uit het aangrenzende bos werden gehaald, kaalslaan. Daarvan werden in de bosrand vliegtuigboxen gebouwd. De wanden bestonden uit twee rijen palen op een afstand van twee meter. Daartussen werden takken gepropt

BEPERKT Deze werkzaamheden bleven beperkt tot de eerste vijfhonderd meter, gerekend vanaf de Bleek. Bij het naderen van de bevrijding werd het terrein versperd door middel van talrijke ingegraven palen, aangevuld met boomkisten. De arbeiders waren ondergebracht in kasteel Staverden. Hier was ook de administratie gevestigd alsmede een commando van de Duitsers.

Uit het onderzoek zijn ook andere bombardementen aan het licht gekomen. Zoals een aanval op de weg tussen Nunspeet en Elspeet ter hoogte van de Turfberg. Het ging om twee bommen die desondanks het wegdek zwaar beschadigden. Door de gemeente Ermelo, waartoe de huidige gemeente Nunspeet toen nog behoorde, werd wel onmiddellijk bevel gegeven tot herstelwerkzaamheden.

Ook wordt melding gemaakt van een aanval op een vrachtwagen op de oude rijksweg in Nunspeet. Hierbij kwam de chauffeur, een inwoner van Hulshorst om het levem.

Jaap Woortman heeft onderzoek gedaan naar hetgeen zich op de veluwe heeft voorgedaan.

foto´s Jaap Woortman heeft onderzoek gedaan naar hetgeen zich op de veluwe heeft voorgedaan.