• Vrijwilliger Jannet van den Bor (links) en coördinator Mieke van Zelderen zien graag hun team uitgebreid met een paar extra vrijwilligers.

    Teunie van Zelderen

De laatste levensfase thuis dankzij HEST

GARDEREN Vrijwilliger worden bij stichting HEST, dat doe je niet zomaar. En toch kan iedereen met een warm en dienstbaar hart het dankbare werk van HEST doen: ervoor zorgen dat mensen de allerlaatste fase van hun leven thuis, in vertrouwde omgeving, kunnen doorbrengen.

Jolette van der Eijden

Veel vrijwilligers hebben, voordat ze bij HEST (Hulpgroep Ernstig zieken en Stervenden Thuis) kwamen, van nabij ervaren hoe waardevol het is om thuis te kunnen zijn als de dood nabij is. Een van die vrijwilligers is Jannet van den Bor uit Putten. Haar zwager werd ongeneeslijk ziek en wilde graag thuis sterven. Dat is gelukt doordat zijn vrouw hulp kreeg van familie en thuiszorg. Tot het laatst was ook Van den Bor nauw betrokken bij de zorg voor haar zwager. Maar lang niet iedereen heeft zo'n netwerk om zich heen. Wanneer voor de naasten de zorg teveel wordt, kunnen ze een beroep doen op de vrijwilligers van HEST. Die staan stervenden en hun naasten bij door 's nachts een wakend oog en zorgende hand te bieden, zodat de mantelzorger een nacht goed kan slapen. Ze zijn actief in Putten, Ermelo en Garderen. Deze hulp is geheel gratis.

RUIMTE VOOR DE DOOD ,,De dood was altijd iets wat ik van me af wilde houden", bekent Van den Bor. ,,Maar het ziekteproces van mijn zwager veranderde iets in mij. Ik ben bij zijn overlijden geweest en merkte dat de dood ook…" – ze zoekt naar de juiste term – "…mooi is een verkeerd woord... dat het ook goed kan zijn. Dat er ruimte voor de dood moet zijn. Dat vond ik heel bijzonder om te zien. Ik heb het ook bij HEST een aantal keren meegemaakt. De dood kan iets heel zuivers zijn. Ik kijk er nu met heel andere ogen naar."

Toen haar taak bij haar zwager erop zat, wilde Van den Bor graag vrijwilligerswerk op dat gebied doen. Een andere schoonzus bracht haar in contact met HEST, waar ze zelf vrijwilliger was. ,,Zodoende ben ik een jaar of vijf geleden bij HEST begonnen. En wat ís het mooi werk!", zegt Van den Bor vol warmte. ,,Vorig jaar heb ik tien nachten mogen waken. Als we gaan waken, worden we altijd goed voorbereid door onze coördinator Mieke van Zelderen. Ik ben iemand die zegt: laat maar komen. Ik neem een boek mee en zie wel. Soms praat je wat, maar soms kun je ook gewoon een tijdje op de bank slapen. We waken nu bij iemand die om de twee uur gedraaid moet worden. Daar helpen we dan bij. Soms zijn de gesprekken met de mantelzorger het belangrijkst, bijvoorbeeld wanneer de cliënt niet meer aanspreekbaar is. Als je om 11 uur 's avonds komt, kan de mantelzorger zijn of haar verhaal even kwijt, waarna die rustig een nachtje kan slapen."

Om dit werk te kunnen doen, zijn geen diploma's nodig. Nieuwe vrijwilligers krijgen eerst een basiscursus. Daarin leren ze omgaan met mensen in hun laatste levensfase en hun naasten en wat er wel en niet van hen wordt verwacht. Ook na de basiscursus krijgen de vrijwilligers voortdurend ondersteuning. Sowieso gaat in de eerste waaknachten altijd een ervaren collega mee. Om de maand is er een terugkomavond waarop de vrijwilligers hun ervaringen delen en elkaar bijpraten. Het werk wordt meestal alleen gedaan en dan is het fijn om je verhaal kwijt te kunnen en van elkaar te leren. Daarom moeten vrijwilligers na een nacht waken ook altijd even met Van Zelderen bellen om te vertellen hoe het is verlopen.

SAAMHORIGHEID Veel aandacht is er voor de onderlinge band en saamhorigheid binnen het team. Daarom is er jaarlijks een ontspannen uitje en een barbecue. Eens per anderhalf jaar is er een tweedaagse training, vooral bedoeld voor teambuilding en verdieping van de kennis en vaardigheden. Vrijwilligers kunnen van tevoren zelf aangeven op welke gebieden ze bijgespijkerd willen worden. Afgelopen maand was er weer zo'n bijeenkomst, deze keer over de onderwerpen 'omgaan met lastig gedrag' en 'diversiteit'.

,,Zo'n training is intens, maar ook gezellig", verklaart coördinator Mieke van Zelderen. ,,We oefenen in casussen met een acteur. Deze geeft ook feedback over hoe je overkomt en wat jouw gedrag oproept bij de ander. Heel leerzaam, want een cliënt doet dat niet zo snel. De oefening is bovendien goed om je eigen grenzen te leren kennen. Ook is deze keer een indrukwekkende film over de ziekte ALS getoond. Dat raakte de aanwezigen zichtbaar en dan is het goed om met elkaar de indrukken te verwerken die je ook als vrijwilliger van HEST meemaakt."

De cursus is inclusief overnachting, om ook 's avonds in ontspannen sfeer en in alle vertrouwelijkheid de intensieve ervaringen te kunnen delen met mensen die weten waar je over praat. ,,Soms vertelt iemand op het sterfbed bijvoorbeeld vertrouwelijke dingen. Hoe ga je daar dan mee om? Deelname aan deze tweedaagse cursus is niet verplicht, maar de cursus wordt altijd zeer gewaardeerd."

GEEN 'NEE' Van Zelderen stuurt als coördinator onder meer de vrijwilligers aan. ,,Zij kunnen zelf hun beschikbaarheid opgeven, aangepast aan hun thuissituatie, werk en wensen", legt ze uit. ,,Ze waken in principe niet vaker dan één nacht per week. De meesten waken één of twee keer per maand en sommigen maar één keer per zes weken. Dat is niet erg, als we maar genoeg vrijwilligers hebben. Want 'nee' verkopen, doen we niet graag. We weten hoe hoog de nood is wanneer mensen ons bellen."

Van Zelderen doet haar coördinerende taak met liefde, maar de regio is vrij groot. Daarom is HEST nog op zoek naar een tweede coördinator, in het bijzonder voor Ermelo en Garderen.

Het moge duidelijk zijn dat HEST bovenal behoefte heeft aan meer vrijwilligers. Mensen zoals Van den Bor. Zij heeft ervaren dat het werk haar heel goed past. ,,Het is iets wat me na aan het hart ligt. Mooi zijn soms de gesprekken die je met de mensen hebt. De troost die je ze kunt bieden en de rust die je kunt geven wanneer ze onrustig zijn, misschien bang voor de dood. Alleen maar door naast zo iemand te gaan zitten, de hand vast te houden. Gewoon er zijn. Het zijn zulke kleine dingen die je kunt doen. Bovendien word ik blij als de mantelzorger 's morgens uit bed komt en zegt: 'Oh, wat heb ík lekker geslapen.' Ze waarderen het enorm, omdat ze overdag uitgerust er weer tegenaan kunnen. Het is toch prachtig en waardevol als je dat kunt doen terwijl het zo weinig moeite kost."

Meer informatie over Stichting HEST nodig of zelf vrijwilliger worden? Kijk op www.stichtinghest.nl of bel met Mieke van Zelderen, telefoon 06-20305539.